Tìm kiếm

GIÔ-NA – CÂU CHUYỆN CÓ THẬT TỪ THỜI CỔ ĐẠI VÀ CÁC SỰ KIỆN TRONG SÁCH ĐƯỢC CHỨNG MINH BẰNG KHẢO CỔ.


(Ni-ni-ve trong thời kỳ này là thành phố trưởng của Đế chế Neo-Assyrian— và bằng chứng khảo cổ cho thấy sự hiện diện thực sự độc đoán của nó.)


Theo trình tự thời gian trong Kinh thánh, thì tiên tri Giô-na xuất hiện vào nửa đầu thế kỷ thứ VIII trước Chúa, dưới triều đại thịnh vượng của Vua Giê-rô-bô-am thứ hai của Y-sơ-ra-ên như lời chép trong Kinh Thánh “Năm thứ mười lăm đời A-ma-xia, con trai Giô-ách, vua Giu-đa, thì Giê-rô-bô-am, con trai Giô-ách, lên ngôi làm vua Y-sơ-ra-ên tại Sa-ma-ri. Người cai trị bốn mươi mốt năm... Người khôi phục bỡ cõi Ysrael từ nơi giáp Ha-mát cho đến biển đồng bằng [tức Biển Chết] , theo như lời Giê-hô-va Đức Chúa Trời của Y-sơ-ra-ên đã phán bởi miệng tiên tri GIÔ-NA, tôi tớ Ngài, LÀ CON TRAI A-MI-TAI, ở tại Gát-Hê-phe" ( 2 Các Vua 14: 23- 25).


Câu chuyện của vị tiên tri kỳ lạ Giô-na được bắt đầu trong Giô-na 1: 1-2 “Có lời Đức Giê-hô-va phán cho GIÔ-NA CON TRAI A-MI-TAI như vầy: Ngươi khá chỗi dậy! Hãy đi đến thành lớn Ni-ni-ve, và kêu la nghịch cùng nó; vì tội ác chúng nó đã lên thấu trước mặt ta.”. Ngay sau đó tiên tri Giô-na lập tức chạy trốn, bắt chiếc thuyền tiếp theo đến Ta-rê-si — chính xác là hướng ngược lại của Ni-ni-ve - A-si-ri (câu 3).


Sách Giô-na không cho chúng ta biết chính xác sự gian ác của A-si-ri là gì, cũng không cho biết lý do tại sao Giô-na lại sợ hãi như vậy. Nhưng phần cuối của cuốn sách gợi ý rằng sự trừng phạt của Đức Chúa Trời dành cho “đường lối xấu xa” của “mọi người”, và “sự bạo hành hung dữ trong tay họ” (Giô-na 3: 8).


Bằng cách xem xét các khám phá khảo cổ khác nhau, chúng ta có được một bức tranh thực sự sống động về “đường lối xấu xa”, “tội lỗi và lối sống hung dữ” của người Ni-ni-ve và của vương quốc Assyria dẫn đến sự run sợ của Giô-na khi ông trốn đi hướng ngược lại.



GẶP GỠ NGƯỜI A-SI-RI


Vua A-si-ri Ashurnasirpal II ( sinh sống vào khoảng năm 883–859 bce ). Đây là một trong những nhà lãnh đạo khét tiếng và nổi tiếng nhất Assyria. Ông sống trước Giô-na khoảng 100 năm. Vị vua này nổi tiếng với việc treo cổ kẻ thù của mình lên các cột trụ, đánh sập nhà và lót các bức tường thành bằng da của kẻ thù. Vị vua này cũng thường thiêu sống kẻ thù của mình, hoặc chặt đầu họ nếu họ may mắn - những người vẫn còn sống sẽ bị cắt bỏ mũi, tai, mắt, cánh tay và các bộ phận khác.


Con trai của ông là Shalmaneser III (858–824 bce . ) Tiếp tục bước chân của ông. Cánh cổng Balawat bằng đồng nổi tiếng của ông mô tả những người lính Assyria tấn công kẻ thù bị bắt sống, chặt tay và chân. Những người đứng đầu được treo trên tường trong thời kỳ trị vì của ông, và những người bị bắt giam bị đóng đinh được xếp thành hàng trưng bày. Những "cột trụ" hình đầu người bị xiên đứng giống như cột trưng bày ngoài trời.


Đây như là một ví dụ về sự tàn bạo của người Assyria sau này, Vua Esarhaddon (thế kỷ thứ bảy ) đã ghi lại trên lăng kính của mình cuộc diễu hành của ông về các quý tộc bị chinh phục qua các đường phố— đeo “vòng cổ” của những cái đầu đã bị chặt đầu của các quý tộc đồng bào quanh cổ của họ. Một bản khác ghi lại cảnh một nhà lãnh đạo Ả Rập bị đánh bại bị đưa đến Ni-ni-ve thủ đô của A-si-ri và bị bắt sống trong cũi cùng với những con chó canh gác cổng thành. Trên các dòng chữ trên lăng kính của Vua San-chê-ríp (cuối thế kỷ thứ tám BCE.), ông đã khoe khoang về việc tạo ra nhiều máu từ cái chết và sự mổ bụng đến nỗi ngựa của ông ta lội qua nó như một dòng sông. San-chê-ríp mô tả việc xé toạc tinh hoàn của nam giới “giống như hạt dưa chuột mùa hè”. Đối với bản thân thành phố Ni-ni-ve mà Giô-na hướng đến, Tiên tri Nahum đã mô tả nó cụ thể là “thành phố đẫm máu” (Nahum 3: 1).


Đây là loại kinh hoàng mà kẻ thù của Đế chế Assyria vào thời của tiên tri Giô-na phải đối mặt. Không ngạc nhiên khi nhà tiên tri sợ hãi khi mang thông điệp cảnh báo của Đức Chúa Trời — và không có gì lạ khi Đức Chúa Trời đe dọa sự hủy diệt và quả báo của Đức Chúa Trời!



THÀNH PHỐ “ĐI MẤT BA NGÀY ĐƯỜNG”.


Giô-na 3 cho biết Giô-na sau khi ở trong bụng cá 3 ngày đêm đã ăn năn và phục tùng ý muốn của Đức Chúa Trời để bắt đầu cuộc hành trình đến A-si-ri. “… Vậy Giô-na chờ dậy và đi đến Ni-ni-ve, theo lịnh của Đức Giê-hô-va. Vả, Ni-ni-ve là một thành rất lớn, đi mất ba ngày đường.” Và Giô-na bắt đầu vào thành trong cuộc hành trình một ngày, ông tuyên bố và nói: “Còn bốn mươi ngày nữa, Ni-ni-ve sẽ bị đổ xuống!” (câu 3-4).

Ni-ni-ve trong thời kỳ này là thành phố trưởng của Đế chế Neo-Assyrian — và các bằng chứng khảo cổ cho thấy sự hiện diện thực sự của nó. (Các nhà sử học coi Nineveh là thành phố lớn nhất trên thế giới trong ít nhất là thế kỷ thứ 7 BCE ) Giô-na mô tả thành phố này có kích thước là “cuộc hành trình ba ngày”.


Các phép đo và theo cách tính toán của các nhà khảo cổ thì các gò đất của thành phố Kouyunjik, Nimrud, Karamless và Khorsabad tạo thành một cạnh hình bình hành xung quanh lãnh thổ Assyria này. Việc tính toán cho thấy những vùng đất rộng lớn hơn tạo cho thành phố có chu vi khoảng 95 km. Vào lúc đó “một ngày đi bộ” chỉ hơn 30 km (theo quy định của nhà sử học Herodotus thế kỷ thứ năm ) , chu vi hoàn toàn phù hợp với lời kể của Giô-na trong Kinh Thánh.


Điều này cũng đồng quan điểm với các sử gia thế tục khác. Nhà sử học Hy Lạp Diodorus Siculus, người đã ghi lại rằng Ni-ni-ve có chu vi là 480 stadia (89 km). Nhà sử học Strabo cùng thế kỷ đã viết rằng Ni-ni-ve “lớn hơn nhiều” so với Babylon — và ông nói rằng “chiều dài bức tường [Babylon] dài 385 stadia” (71 km). Thế kỷ thứ năm bce . nhà sử học Xenophon ghi lại rằng các bức tường thành của Ni-ni-ve cao khoảng 30 mét và dày 15 mét. Và trong lãnh thổ đó, các cuộc khai quật đã tiết lộ rằng trung tâm thành phố Ni-ni-ve bao gồm một diện tích khoảng 2.000 mẫu Anh.


Lời tường thuật của Jonah cũng cho thấy một điểm địa lý nhất định khác, mà Craig Davis đã chỉ ra trong cuốn sách Hẹn hò trong Cựu ước: “Bấy giờ Giô-na ra khỏi thành Ni-ni-ve, ngồi phía đông thành ấy. Tại đó, người làm một cái chòi, ngồi dưới bóng chòi ấy mà đợi xem điều sẽ xảy đến cho thành ấy.” những ngọn đồi ở phía đông thành phố cho phép Giô-na có một vị trí thuận lợi để ngắm nhìn thành phố. " Điều này phù hợp với mô tả của Kinh Thánh (Giô-na 4: 5).


SÚC VẬT ĐỂ TANG ( ĂN NĂN ).


Sự hủy diệt mà Giô-na đã cảnh báo đã làm cho Vua A-si-ri đã thực sự ra lệnh cho thành phố của mình phải ăn năn. Giô-na 3: 7-8 ghi lại chiếu chỉ của nhà vua: “Đoạn vua truyền lịnh nầy ra trong thành Ni-ni-ve, như là lời dụ của vua cùng của các kẻ tôn trưởng: Không luận người ta hay thú vật, không luận bầy bò hay bầy chiên, đều chớ nếm chi hết. Không được để cho nó ăn, cũng không uống nước; nhưng người ta và thú vật đều phải quấn bao gai. Mọi người khá ra sức kêu cùng Đức Chúa Trời; phải, ai nấy khá bỏ đường lối xấu mình và việc hung dữ của tay mình. ”


Điều này thực sự đặc biệt. Kinh thánh ghi lại con người kiêng ăn trong nhiều dịp. Nhưng động vật nhịn ăn và mặc bao gai và để tang? Đây không phải là thực hành bình thường. Tuy nhiên, có bằng chứng văn bản về hành vi như vậy đang được thực hiện ở nơi này trên thế giới và gần như vào thời điểm này.


Herodotus đã mô tả một hành động của người Ba Tư láng giềng (không phải người Assyria, nhưng vẫn đại diện cho các dân tộc châu Á này và phong tục của họ): “Khi kỵ binh trở về trại, Mardonius và toàn quân vô cùng thương tiếc Masistius, cắt tóc của họ và tóc của những con ngựa và con thú của họ gánh nặng, và than thở lớn. … Vì vậy, những người man rợ tôn vinh cái chết của Masistius theo cách thông thường của họ ”( Sử ký, Quyển 9, 24.1-25.1; nhấn mạnh thêm trong suốt).


Rõ ràng đối với người dân ở vùng Lưỡng Hà hoặc Đông này, việc cho động vật cũng để tang theo hình thức nào đó là một “phong tục tập quán”. Nhà sử học thế kỷ thứ nhất Plutarch đã ghi lại những hành động tương tự như khóc lóc và than khóc.


Như sách Giô-na kể lại, Ni-ni-ve đã không bị hủy diệt nhờ sự hối cải của nhà vua và dân chúng. Đây là nơi mà mọi thứ trở nên thực sự thú vị. Bởi vì một điều gì đó rất đặc biệt đã xảy ra ở Assyria trong thời điểm chính xác này vào thế kỷ thứ tám bce : Nó đã ngừng chiến tranh.


Đây không phải là tất cả bằng chứng hỗ trợ cho lời tường thuật lịch sử của Giô-na. Các bằng chứng khác bao gồm việc chúng ta biết cảng vận chuyển Joppa (Jaffa; Gia-phô ) hoạt động vào thời điểm đó (Giô-na 1: 3) và thuyền buôn lớn được trang bị đầy đủ với khả năng giữ, buồm và chèo, thích hợp cho việc đi lại của thương nhân thời bấy giờ (câu 3, 5, 13).


Ngay cả việc sử dụng ngôn ngữ A-ram trong Giô-na cũng đáng chú ý. Một số người đã chỉ trích sách Giô-na là một sự tưởng tượng muộn màng vì nó chứa một số từ tiếng A-ram. Điều này có thể xảy ra nếu toàn bộ cuốn sách bằng tiếng Aramaic (mà người Do Thái đã sử dụng sau công nguyên của thế kỷ thứ sáu . Bị giam cầm ở Babylon), nhưng chỉ có một lượng nhỏ tiếng Aramaic trong cuốn sách. Và đó là phần mô tả cuộc tiếp xúc của Giô-na với các thủy thủ, những người vào thời điểm đó rất có thể là những thương nhân Syro-Phoenicia nói tiếng A-ram.


Và hãy coi “cái bầu; dây dưa” đã lớn lên trên Giô-na để che bóng mát cho ông khi ông ở phía đông Ni-ni-ve (Giô-na 4: 6). Từ này được cho là dùng để chỉ cây thầu dầu Ricinius Communis, có lá rộng. Loại cây này dường như đã được đề cập trong một văn bản y học của người Assyria như một loại thuốc có tác dụng hoàn toàn phù hợp với tác dụng của Ricinius ( A Dictionary of Assyrian Botany, R. Campbell Thompson). Kinh thánh mô tả cây cối nhanh chóng mọc lên nhờ phép lạ thần thánh. Nhưng ngay cả khi tự nó, Ricinius được biết đến với tốc độ phát triển nhanh chóng và là một loài thực vật quan trọng trên khắp miền Đông khô cằn.


Và “con sâu” đã giết chết cây trồng thì sao? (câu 7). Đây không phải là con sâu bình thường. Từ tiếng Do Thái thực sự đề cập đến một loài côn trùng nhỏ được gọi là "sâu đỏ thẫm", hoặc Coccus ilicis. Thuốc nhuộm màu đỏ được tạo ra bằng cách nghiền nát những con côn trùng này. Ngoài việc trồng trọt để làm thuốc nhuộm, họ Coccus là loài gây hại chính cho cây trồng và côn trùng phát triển mạnh trong môi trường kiểu sa mạc như ở Nineveh. Những loài côn trùng này được biết đến trên khắp vùng Cận Đông cổ đại.


KINH THÁNH LÀ BẢN GHI THẬT NHẤT ĐƯỢC NHIỀU LẦN CHỨNG MINH BỞI KHOA HỌC VÀ KHẢO CỔ.


Tại sao việc xác định tính chính xác của lời tường thuật của Giô-na lại quan trọng? Nó quan trọng vì Kinh thánh là một văn bản lịch sử cổ đại đang bị tranh luận gay gắt.

“Những người theo chủ nghĩa truyền thống” tin rằng các sách trong Kinh thánh được viết như đã được mô tả; nghĩa là, Môi-se là tác giả của Torah, Ê-sai là tác giả của cuốn sách của ông, v.v. nhưng những gì mà khảo cổ khám phá ngày nay cho thấy điều ngược lại. Kinh Thánh chính là những lời có thật từ Đức Chúa Trời, những giá trị vĩnh cửu của nó vẫn còn được khám phá trong tương lai.


Dù bạn tin gì về quyền tác giả cuối cùng của Giô-na, thì bạn cũng không thể tránh khỏi một số sự kiện nhất định. Sách Giô-na chứa đựng kiến ​​thức rất chi tiết về Ni-ni-ve, một thành phố đã bị phá hủy từ lâu. Và những sự kiện Giô-na mô tả rất phù hợp với một khoảng thời gian ngắn ngủi trong lịch sử A-si-ri.


Với sự thật, liệu nhà khoa học hoặc học giả khách quan có thể thực sự tin rằng cuốn sách của Giô-na là " hoàn toàn thuộc về lịch sử" không?


Nguồn : Tầm nhìn Jerusalem


Biên tập bởi Mục Vụ Do Thái Lời Sự Sống Việt Nam.


#mucvudothai

#hoithanhloisusongvietnam

#Giô_na

#khảo_cổ_kinh_thánh