TỪ NGỮ DO THÁI – Ý NGHĨA CỦA TỪ TÌNH YÊU AHAVAH (אהבה) TRONG TIẾNG DO THÁI
- 6 ngày trước
- 7 phút đọc
Có lẽ không có trải nghiệm nào trong đời sống con người vừa đẹp đẽ, mạnh mẽ nhưng cũng khó hiểu như tình yêu. Từ xưa đến nay, tình yêu luôn là nguồn cảm hứng cho thơ ca, âm nhạc, văn chương và nghệ thuật. Người ta dành cả cuộc đời để tìm kiếm tình yêu, ca ngợi tình yêu và đôi khi cũng đau khổ vì tình yêu. Thế nhưng, mặc dù xuất hiện ở khắp mọi nơi trong đời sống con người, tình yêu lại là một trong những khái niệm khó định nghĩa nhất.
Trong thế giới hiện đại, đặc biệt là văn hóa phương Tây, tình yêu thường được mô tả như một cảm xúc mãnh liệt, một sự rung động của trái tim hay một sức hút lãng mạn giữa hai con người. Các bộ phim, tiểu thuyết và bài hát thường xây dựng hình ảnh tình yêu như một cảm xúc choáng ngợp có khả năng giải quyết mọi vấn đề của cuộc sống. Tuy nhiên, khi đối diện với thực tế của những cuộc hôn nhân tan vỡ, những gia đình đổ nát và sự cô đơn ngày càng gia tăng trong xã hội hiện đại, chúng ta nhận ra rằng giữa hình ảnh lý tưởng hóa về tình yêu và thực tế đời sống tồn tại một khoảng cách rất lớn.
Truyền thống Do Thái tiếp cận vấn đề này theo một hướng hoàn toàn khác. Thay vì bắt đầu từ cảm xúc, Do Thái giáo bắt đầu từ hành động. Thay vì hỏi: “Tôi cảm thấy gì?”, Do Thái giáo hỏi: “Tôi sẵn sàng cho đi điều gì?” Chính điều đó được phản ánh ngay trong từ ngữ tiếng Hê-bơ-rơ dùng để chỉ tình yêu.
Từ tình yêu trong tiếng Hê-bơ-rơ là Ahavah (אהבה). Các học giả Do Thái nhận thấy rằng từ Ahavah có liên hệ với gốc từ hav, mang ý nghĩa là “cho đi” hoặc “ban tặng”. Từ nguyên này hé mở một chân lý rất sâu sắc trong tư tưởng Do Thái: nền tảng của tình yêu không phải là nhận lấy mà là trao ban. Theo cách hiểu này, tình yêu không phải là điều xảy đến với chúng ta, nhưng là điều chúng ta chủ động xây dựng thông qua những hành động cho đi.
Quan điểm ấy hoàn toàn khác với suy nghĩ phổ biến của thế giới hiện đại. Con người thường đánh giá một mối quan hệ bằng những gì mình nhận được từ nó. Chúng ta thường hỏi: “Người ấy làm cho tôi cảm thấy thế nào?” hoặc “Tôi nhận được gì từ mối quan hệ này?”. Trong khi đó, Ahavah đặt trọng tâm vào người được yêu hơn là người yêu. Tình yêu thật sự bắt đầu khi con người bước ra khỏi sự ích kỷ của bản thân để quan tâm đến nhu cầu, niềm vui và nỗi đau của người khác.
Một câu chuyện nổi tiếng trong truyền thống Chassidic minh họa điều này rất sâu sắc. Rabbi Levi Yitzchak ở Berditchev kể rằng ông từng học được ý nghĩa của tình yêu từ hai người say rượu. Ông nghe một người nói với bạn mình: “Tôi yêu anh.” Người kia đáp lại: “Không, anh không yêu tôi.” Người thứ nhất ngạc nhiên và khẳng định: “Tôi yêu anh bằng cả trái tim.” Người kia liền trả lời: “Nếu anh yêu tôi, tại sao anh không biết điều gì đang làm tôi đau đớn?”
Câu trả lời ấy chứa đựng cả một triết lý về tình yêu. Yêu một người không phải là tận hưởng sự hiện diện của họ hay cảm giác họ mang lại cho mình. Yêu là hiểu được những gì đang diễn ra trong lòng họ. Yêu là cảm nhận được nỗi đau mà họ đang mang, những gánh nặng mà họ đang chịu và những điều khiến họ tổn thương. Khi một người thật sự yêu, họ không chỉ nhìn thấy người khác bằng đôi mắt của mình mà còn học cách nhìn thế giới từ đôi mắt của người mình yêu.
Một câu chuyện ngụ ngôn khác của người Do Thái kể về một người đánh cá bắt được một con cá lớn và vui mừng nói: “Nam tước rất thích cá này!” Con cá nghe vậy cảm thấy nhẹ nhõm vì nghĩ rằng cuối cùng cũng có người yêu quý mình. Nhưng khi bị đưa vào bếp và nhìn thấy đầu bếp chuẩn bị dao để chế biến nó, con cá mới hiểu rằng vị nam tước không hề yêu nó. Ông chỉ yêu chính mình và yêu cảm giác mà việc ăn con cá mang lại.
Đó cũng là một trong những vấn đề lớn nhất của nhiều mối quan hệ ngày nay. Điều mà chúng ta gọi là tình yêu đôi khi chỉ là sự yêu thích cảm giác mà người khác mang lại cho mình. Chúng ta yêu vì họ khiến chúng ta vui vẻ, hạnh phúc hay được thỏa mãn. Nhưng khi những cảm xúc ấy biến mất, cái gọi là tình yêu cũng dần phai nhạt. Ahavah nhắc nhở rằng tình yêu thật sự không tập trung vào việc người khác làm cho chúng ta cảm thấy thế nào, mà tập trung vào việc chúng ta làm cho họ cảm thấy thế nào.
Chính vì vậy, Do Thái giáo phân biệt rõ giữa tình yêu và sự say mê. Sự say mê thường dựa trên cảm xúc, sự hấp dẫn và những điều chúng ta nhận được từ người khác. Nó có thể xuất hiện rất nhanh nhưng cũng có thể biến mất rất nhanh. Ngược lại, Ahavah được xây dựng từng ngày thông qua những hành động cụ thể. Nó trưởng thành qua sự hy sinh, lòng kiên nhẫn, sự tha thứ, sự quan tâm và tinh thần phục vụ. Tình yêu thật không tồn tại nhờ cảm xúc nhất thời nhưng được nuôi dưỡng bởi những hành động trung tín lặp đi lặp lại qua thời gian.
Điều này giúp chúng ta hiểu rõ hơn một trong những điều răn nổi tiếng nhất của Kinh Thánh: “Hãy yêu người lân cận như chính mình” (Lê-vi Ký 19:18). Nhiều người thắc mắc làm sao Đức Chúa Trời có thể ra lệnh cho con người phải yêu, bởi cảm xúc dường như không thể bị ép buộc. Tuy nhiên, các giáo sĩ Do Thái giải thích rằng điều răn này trước hết không nói về cảm xúc mà nói về hành động. Maimonides, một trong những học giả Do Thái vĩ đại nhất, dạy rằng yêu người lân cận có nghĩa là nói tốt về họ, bảo vệ danh dự của họ và quan tâm đến lợi ích của họ như chính lợi ích của mình. Nói cách khác, tình yêu được thể hiện bằng cách chúng ta đối xử với người khác chứ không phải bằng những cảm xúc mà chúng ta tuyên bố mình đang có.
Quan điểm này cũng được phản ánh trong hôn nhân Do Thái. Điều đáng ngạc nhiên là trong Ketubah, tức hôn ước truyền thống của người Do Thái, hầu như không xuất hiện những lời lẽ lãng mạn. Ketubah không phải là một bài thơ tình mà là một văn kiện pháp lý quy định những trách nhiệm cụ thể của người chồng đối với người vợ. Đối với người Do Thái, hôn nhân không được xây dựng trên cảm xúc nhất thời mà trên những cam kết lâu dài. Cảm xúc có thể thay đổi theo thời gian, nhưng trách nhiệm và sự trung tín phải được duy trì. Chính những hành động yêu thương hằng ngày mới là nền tảng thực sự của một cuộc hôn nhân bền vững.
Một trong những nguyên lý tâm lý sâu sắc nhất của Do Thái giáo là: Chúng ta không cho đi vì yêu; chúng ta yêu vì cho đi. Thế giới thường nghĩ rằng tình yêu là nguyên nhân dẫn đến sự hy sinh. Nhưng các hiền nhân Do Thái lại nhìn thấy điều ngược lại. Họ dạy rằng chính sự hy sinh và trao ban tạo nên tình yêu. Khi chúng ta đầu tư thời gian, sức lực, sự quan tâm và tấm lòng cho một người, trái tim chúng ta ngày càng gắn bó với người ấy. Các hiền nhân từng nói: “Trái tim của con người được kéo theo những việc làm của mình.” Những gì chúng ta liên tục trao cho sẽ trở nên quý giá đối với chúng ta.
Lubavitcher Rebbe từng giải thích điều này cho một phụ nữ trẻ đang tìm kiếm người bạn đời lý tưởng. Khi cô tâm sự rằng mình chưa tìm thấy tình yêu như trong những tiểu thuyết lãng mạn, Rebbe mỉm cười và nói rằng cô đã đọc quá nhiều truyện tình cảm. Ông giải thích rằng tình yêu thật không phải là cảm giác choáng ngợp trong khoảnh khắc, nhưng là một trải nghiệm được xây dựng qua cả cuộc đời. Đó là sự chia sẻ, quan tâm, tôn trọng và cùng nhau xây dựng một mái ấm. Qua năm tháng, hai cuộc đời dần hòa quyện với nhau đến mức người này không thể hình dung cuộc sống của mình nếu thiếu người kia.
Một minh họa cảm động cho Ahavah được tìm thấy trong cuộc đời của Rabbi Aryeh Levin, người thường được gọi là “người công chính của Giê-ru-sa-lem”. Một lần ông đưa vợ đến gặp bác sĩ và nói: “Thưa bác sĩ, chân của vợ tôi đang làm chúng tôi đau.” Ông không nói rằng chân của vợ ông đang đau, mà nói rằng nó đang làm “chúng tôi” đau. Tình yêu của ông dành cho vợ sâu sắc đến mức ông cảm nhận nỗi đau của bà như chính nỗi đau của mình. Đây chính là đỉnh cao của Ahavah – khi ranh giới giữa “tôi” và “bạn” dần biến mất, và niềm vui hay nỗi đau của người kia trở thành niềm vui và nỗi đau của chính mình.
Vì vậy, trong tư tưởng Do Thái, Ahavah không chỉ là một cảm xúc. Đó là một sự lựa chọn, một cam kết và một lối sống. Tình yêu thật không được đo bằng cường độ cảm xúc mà chúng ta trải nghiệm, nhưng bằng mức độ chúng ta sẵn sàng cho đi. Không phải những lời nói hoa mỹ, nhưng những hành động trung tín mỗi ngày mới là thước đo của tình yêu. Có lẽ vì thế mà Ahavah cũng là từ được dùng để mô tả tình yêu giữa con người với Đức Chúa Trời. Bởi ở trung tâm của mọi tình yêu chân thật luôn có một nguyên tắc bất biến: càng biết cho đi, con người càng học được cách yêu thương thật sự.
Mục vụ Do Thái
Bình luận