CỔ VẬT TÂN A-SI-RI XÁC NHẬN SỰ TỒN TẠI CỦA GIÊ-HU, VUA -SƠ-RA-ÊN.

Kinh Thánh trình bày Giê-hu là một vị vua có thật, cai trị vương quốc Y-sơ-ra-ên phía bắc vào thế kỷ thứ 9 TCN (II Các Vua 9–10). Tuy nhiên, một số nhà phê bình từng cho rằng các vua của Y-sơ-ra-ên chỉ là nhân vật huyền thoại. Dẫu vậy, khảo cổ học trong hơn một thế kỷ qua đã liên tục cung cấp những bằng chứng cho thấy các nhân vật này thực sự tồn tại trong lịch sử. Một trong những minh chứng rõ ràng và ấn tượng nhất chính là Black Obelisk of Shalmaneser III — một tượng đài thế kỷ thứ 9 TCN xác nhận trực tiếp, ngoài Kinh Thánh, rằng Giê-hu là một vị vua có thật.

Đài tưởng niệm bằng đá đen từ Nimrud

Trụ đá này do vua Shalmaneser III cho dựng vào khoảng năm 825 TCN tại Nimrud (Kalhu cổ đại, thuộc miền bắc Iraq ngày nay). Công trình được phát hiện năm 1846 bởi nhà khảo cổ người Anh Austen Henry Layard và hiện được lưu giữ tại British Museum.

Đài tưởng niệm được chạm khắc trên đá vôi đen, cao khoảng 2 mét, gồm nhiều hàng phù điêu cùng chữ hình nêm (cuneiform) ghi lại các chiến dịch quân sự của vua A-si-ri và những cống vật ông nhận từ các dân tộc lân bang. Đây là một trong những tư liệu quan trọng nhất giúp chúng ta hiểu về lịch sử Cận Đông cổ đại.

Hình ảnh sớm nhất về một nhân vật Kinh Thánh

Một trong các phù điêu nổi bật nhất trên trụ đá mô tả một vị vua ngoại bang đang quỳ sấp mặt trước vua A-si-ri. Dòng chữ đi kèm ghi: “Cống vật của Giê-hu, con trai của Ôm-ri.” Danh sách cống phẩm bao gồm bạc, vàng, các bình quý, giáo mác và cả lạc đà hai bướu.

Giới học giả gần như đồng thuận rằng nhân vật được nhắc đến chính là Giê-hu, vua Y-sơ-ra-ên. Điều đặc biệt là đây được xem là hình ảnh cổ xưa nhất còn tồn tại về bất kỳ nhân vật nào được nhắc đến trong Kinh Thánh. Người A-si-ri thường gọi vương quốc Y-sơ-ra-ên là “Nhà Ôm-ri” (House of Omri), ngay cả sau khi triều đại Ôm-ri đã chấm dứt. Vì vậy, cụm từ “con trai của Ôm-ri” không nhất thiết có nghĩa là con ruột, mà là cách gọi chính trị quen thuộc của họ đối với các vua Y-sơ-ra-ên. Chi tiết này hoàn toàn phù hợp với cách đặt tên và thói quen hành chính của đế quốc A-si-ri.

Phù hợp với ký thuật Kinh Thánh

Theo II Các Vua 10:32–33, dưới triều Giê-hu, Y-sơ-ra-ên bắt đầu chịu áp lực nặng nề từ A-si-ri. Việc Giê-hu nộp cống cho Shalmaneser III phản ánh một chiến lược chính trị nhằm tìm kiếm sự bảo hộ hoặc tránh xung đột trực tiếp với đế quốc hùng mạnh nhất khu vực lúc bấy giờ.

Đài tưởng niệm này không chỉ xác nhận sự tồn tại của Giê-hu mà còn chứng minh rằng Y-sơ-ra-ên là một vương quốc có thật, đủ quan trọng để được ghi nhận trong biên niên sử đế quốc A-si-ri. Hơn thế nữa, vì niên đại của các vua A-si-ri đã được xác lập khá chắc chắn nhờ nhiều văn bản và hiện vật khác, nên sự kiện này giúp “neo” niên đại của các vua Y-sơ-ra-ên vào dòng thời gian lịch sử được xác nhận rộng rãi. Đây không phải là sự tương đồng mơ hồ, mà là một chứng cứ cụ thể, có tên riêng, có bối cảnh và được khắc trực tiếp trên đá gần 2.900 năm trước.

Bức tranh lớn hơn của khảo cổ học

Black Obelisk không phải là bằng chứng duy nhất. Một phát hiện nổi bật khác là Tel Dan Stele, trong đó có nhắc đến “Nhà Đa-vít,” xác nhận sự tồn tại của triều đại Đa-vít bên ngoài Kinh Thánh. Những khám phá như vậy cho thấy các vua của Y-sơ-ra-ên và Giu-đa không chỉ tồn tại trong văn bản tôn giáo, mà còn được biết đến trong thế giới cổ đại rộng lớn hơn.

Khảo cổ học không thay thế Kinh Thánh, nhưng nhiều lần nó cung cấp sự xác nhận độc lập cho các nhân vật, địa danh và sự kiện được chép trong đó. Giê-hu không phải là một truyền thuyết. Ông là một vị vua lịch sử, được một trong những đế quốc quyền lực nhất thời cổ đại công nhận và ghi nhớ bằng đá.

Sự giao thoa giữa Kinh Thánh và khảo cổ học tiếp tục nhắc nhở chúng ta rằng đức tin Cựu Ước không được xây dựng trên huyền thoại trừu tượng, nhưng gắn liền với những con người, vương quốc và biến cố có thật trong dòng chảy lịch sử nhân loại.

Mục vụ Do Thái

#mucvudothai

#hoithanhloisusongvietnam

#khaocokinhthanh