LÀM THẾ NÀO “HATIKVAH” (HY VỌNG) TRỞ THÀNH QUỐC CA CỦA ISRAEL?
- 13 giờ trước
- 5 phút đọc
Trong lịch sử hiện đại của dân tộc Do Thái, có lẽ không bài hát nào mang ý nghĩa sâu sắc và cảm động như “Hatikvah” (Hy Vọng). Đây không chỉ là quốc ca của Nhà nước Israel ngày nay mà còn là tiếng lòng của nhiều thế hệ người Do Thái trong suốt gần hai ngàn năm lưu lạc xa quê hương. Điều đặc biệt là bài hát này đã tồn tại hơn một thế kỷ trong tâm thức dân tộc Do Thái trước khi chính thức được công nhận là quốc ca của Israel vào năm 2004.
Hành trình của “Hatikvah” bắt đầu từ một bài thơ. Năm 1878, nhà thơ Do Thái Naftali Hertz Imber, sinh tại thị trấn Złoczów thuộc Đế quốc Áo–Hung (nay thuộc Ba Lan), đã sáng tác một bài thơ tiếng Do Thái gồm chín khổ mang tên “Tikvatenu” – nghĩa là “Niềm Hy Vọng Của Chúng Ta”. Bài thơ được viết trong bối cảnh phong trào Hibbat Zion, một phong trào tiền thân của Chủ nghĩa Phục quốc Do Thái (Zionism), đang khơi dậy trong lòng người Do Thái khát vọng trở về quê hương tổ tiên tại Vùng đất Israel.
Imber là một nhân vật đầy màu sắc trong lịch sử Do Thái. Ông sống cuộc đời phiêu bạt, lang thang qua nhiều quốc gia Đông Âu trước khi đến Palestine thuộc Đế quốc Ottoman vào năm 1882. Tại đây, ông làm thư ký riêng và gia sư tiếng Do Thái cho Sir Laurence Oliphant, một chính trị gia, nhà văn và người ủng hộ mạnh mẽ việc người Do Thái hồi hương về Đất Thánh. Năm 1886, Imber xuất bản tập thơ “Barkai” (Sao Mai) tại Jerusalem, trong đó có bài thơ “Tikvatenu”.
Không lâu sau đó, bài thơ được phổ nhạc và nhanh chóng lan rộng trong các cộng đồng người Do Thái tiên phong tại Palestine. Người được cho là đã đặt giai điệu cho bài hát là Samuel Cohen, một người Do Thái gốc Romania. Ông sử dụng giai điệu của một bài dân ca Moldavia có tên “Carul cu Boi” (Chiếc Xe Bò). Từ đó, bài hát được đổi tên thành “Hatikvah” – “Hy Vọng”.
Bài hát nhanh chóng trở thành biểu tượng tinh thần của những người theo chủ nghĩa Zionist. Trong các khu định cư Do Thái mới hình thành tại Palestine, “Hatikvah” được hát trong các buổi sinh hoạt cộng đồng, các lễ hội và những sự kiện mang tính quốc gia. Đến năm 1897, tại Đại hội Chủ nghĩa Phục quốc Do Thái lần thứ nhất ở Basel, Thụy Sĩ, các đại biểu đã đồng thanh hát “Hatikvah”, và từ đó bài hát được xem như bản quốc ca không chính thức của dân tộc Do Thái.
Tuy nhiên, con đường trở thành quốc ca chính thức của Israel không hề đơn giản. Ngay cả Theodor Herzl, người sáng lập phong trào Zionist hiện đại, cũng không thực sự yêu thích bài hát này. Ông từng tổ chức nhiều cuộc thi quốc tế nhằm tìm kiếm một bài hát thay thế. Một trong những lý do là vì ông không hài lòng với cuộc sống phóng túng của chính tác giả Naftali Hertz Imber. Dù có tài năng văn chương xuất sắc và lòng nhiệt thành với chủ nghĩa Zionist, Imber nổi tiếng là người nghiện rượu và sống thiếu ổn định. Cuối cùng ông qua đời trong cảnh nghèo khó tại New York vào năm 1909.
Ngoài ra, nhiều nhà lãnh đạo văn hóa Do Thái cũng phản đối nguồn gốc không thuần Do Thái của giai điệu “Hatikvah”. Một số người chỉ ra sự tương đồng đáng kể giữa giai điệu này với bản giao hưởng “Moldau” của nhà soạn nhạc Séc Bedřich Smetana. Những người khác lại cho rằng giai điệu có nguồn gốc từ các bài hát phụng vụ Sephardic hoặc từ những giai điệu dân gian Trung Âu cổ xưa. Nhà nghiên cứu âm nhạc Do Thái nổi tiếng Abraham Zvi Idelsohn cho rằng đây là một “giai điệu lang thang”, xuất hiện trong nhiều nền văn hóa khác nhau mà không thuộc riêng về một dân tộc nào.
Những tranh luận không chỉ xoay quanh giai điệu mà còn liên quan đến nội dung lời bài hát. Những người Zionist tôn giáo cho rằng bài hát quá thế tục vì không hề nhắc đến Đức Chúa Trời. Giáo sĩ Abraham Isaac Kook thậm chí còn sáng tác một bài thơ thay thế mang tên “Ha-emunah” (Đức Tin), nhấn mạnh niềm tin nơi Đức Chúa Trời trong tiến trình hồi hương của dân tộc Do Thái. Ngược lại, những người Zionist xã hội chủ nghĩa lại phản đối các yếu tố tôn giáo và thiên sai trong những đề xuất thay thế ấy.
Bất chấp mọi tranh cãi, “Hatikvah” vẫn tiếp tục được người Do Thái yêu mến. Năm 1933, tại Đại hội Zionist lần thứ 18, bài hát chính thức được công nhận là quốc ca của phong trào Zionist toàn cầu. Trong thời kỳ Holocaust và những năm đàn áp dưới chế độ Stalin, nhiều người Do Thái đã hát “Hatikvah” như một lời tuyên bố đức tin, hy vọng và sự kiên cường trước đau khổ.
Khi Nhà nước Israel được thành lập vào năm 1948, “Hatikvah” ngay lập tức được sử dụng trong tất cả các nghi lễ và sự kiện quốc gia. Tuy nhiên, về mặt pháp lý, bài hát vẫn chưa được công nhận chính thức. Mãi đến tháng 11 năm 2004, Quốc hội Israel (Knesset) mới thông qua đạo luật xác nhận “Hatikvah” là quốc ca chính thức của Nhà nước Israel.
Trong quá trình này, lời bài hát cũng được điều chỉnh. Phiên bản hiện nay chỉ giữ lại một khổ thơ và điệp khúc của bài thơ gốc. Những câu cuối được sửa đổi để phản ánh thực tế mới của một quốc gia Do Thái độc lập. Thay vì nói đến khát vọng trở về thành Giê-ru-sa-lem của Vua Đa-vít, lời bài hát nhấn mạnh “niềm hy vọng của hai ngàn năm” được trở thành “một dân tộc tự do trên đất của mình”.
Chính nội dung ấy đã khiến “Hatikvah” trở thành một biểu tượng đặc biệt trong lịch sử Do Thái. Bài hát không nói về chiến tranh, quyền lực hay chiến thắng quân sự như nhiều quốc ca khác. Thay vào đó, nó nói về hy vọng – niềm hy vọng bền bỉ của một dân tộc đã trải qua nhiều thế kỷ lưu đày nhưng vẫn không từ bỏ khát vọng trở về quê hương.
Lời bài hát mở đầu bằng hình ảnh tâm hồn người Do Thái vẫn hướng về phương Đông, về Si-ôn và Giê-ru-sa-lem. Đây là sự phản chiếu của lời cầu nguyện và niềm mong đợi đã tồn tại trong dân tộc Do Thái suốt gần hai thiên niên kỷ kể từ khi Đền Thờ thứ hai bị phá hủy vào năm 70 SCN.
Lời bài hát như sau:
“Chừng nào trong sâu thẳm trái tim,
Tâm hồn Do Thái vẫn còn khao khát,
Và đôi mắt vẫn hướng về phương Đông,
Nhìn về Si-ôn xa xăm.
Thì niềm hy vọng của chúng ta vẫn chưa mất,
Niềm hy vọng đã tồn tại suốt hai ngàn năm,
Được trở thành một dân tộc tự do trên chính quê hương mình,
Trên đất Si-ôn và Giê-ru-sa-lem.”
Ngày nay, mỗi khi “Hatikvah” được cất lên tại Israel hay trong các cộng đồng Do Thái trên khắp thế giới, bài hát không chỉ nhắc nhớ về sự thành lập của Nhà nước Israel mà còn kể lại câu chuyện dài của một dân tộc chưa bao giờ từ bỏ hy vọng. Chính vì vậy, “Hatikvah” không chỉ là quốc ca của Israel, mà còn là biểu tượng sống động của niềm hy vọng, sự kiên trì và khát vọng hồi phục của dân tộc Do Thái qua nhiều thế hệ.
Mục vụ Do Thái
Bình luận