TỪ NGỮ DO THÁI: “THIÊN ĐƯỜNG” CÓ NGHĨA LÀ GÌ TRONG TIẾNG DO THÁI?

Khi nghe đến từ “thiên đường”, hầu hết chúng ta thường nghĩ đến một nơi ở trên trời, nơi người công chính được ở với Đức Chúa Trời sau khi qua đời. Tuy nhiên, trong tiếng Do Thái Kinh Thánh, từ thường được dịch là “thiên đường” lại mang một ý nghĩa cụ thể và thực tế hơn rất nhiều.

Từ đó là פַּרְדֵּס (Pardes),

Điều thú vị là từ này chỉ xuất hiện ba lần trong toàn bộ Kinh Thánh tiếng Do Thái (Cựu Ước):

“Và một thư gửi cho A-sáp, người giữ rừng của vua...” (Nê-hê-mi 2:8)

“Ta làm cho mình những vườn cây và công viên...” (Truyền Đạo 2:5)

“Chồi ngươi là một vườn lựu...” (Nhã Ca 4:13)

Trong một số bản dịch tiếng Anh cổ, đặc biệt là Young's Literal Translation (YLT), từ pardes được dịch là “paradise” (thiên đường). Tuy nhiên, khi nghiên cứu sâu hơn về tư duy Do Thái cổ đại, chúng ta khám phá ra rằng ý nghĩa nguyên thủy của từ này không phải trước hết là một nơi trên trời, mà là một khu vườn được chăm sóc cẩn thận, một vườn cây ăn trái xanh tươi, nơi con người có thể nghỉ ngơi, được nuôi dưỡng và phục hồi sức sống.

Pardes – Khu vườn của sự sống

Để hiểu được ý nghĩa của từ Pardes, chúng ta cần đặt mình vào bối cảnh Trung Đông cổ đại.

Hãy tưởng tượng bạn đang đi bộ giữa sa mạc khô cằn của vùng Giu-đê hay Nê-ghép. Mặt trời thiêu đốt trên đầu. Cơ thể bạn mệt mỏi, khát nước và kiệt sức. Rồi bất ngờ trước mắt bạn xuất hiện một khu vườn xanh mát với những hàng cây ăn trái, bóng râm dịu mát và nguồn nước trong lành.

Đối với người Do Thái cổ đại, đó chính là một Pardes.

Đó là nơi của sự sống giữa vùng đất chết.

Đó là nơi nghỉ ngơi giữa cuộc hành trình mệt mỏi.

Đó là nơi cung cấp thức ăn, nước uống và sự phục hồi.

Vì vậy, nếu phải diễn tả ý nghĩa Hebraic của từ “thiên đường”, chúng ta có thể nói:

“Một nơi nghỉ ngơi, phục hồi và nuôi dưỡng sự sống trong sự hiện diện và chu cấp của Đức Chúa Trời.”

Đây là lý do nhiều học giả cho rằng hình ảnh Vườn Ê-đen trong Sáng Thế Ký chính là khuôn mẫu đầu tiên của một Pardes — một khu vườn nơi con người sống trong sự hiện diện của Đức Chúa Trời, được hưởng sự đầy đủ, bình an và phước hạnh.

Nguồn gốc của từ Paradise

Một điều thú vị khác là từ “Paradise” trong tiếng Anh thực chất có nguồn gốc từ từ Pardes trong tiếng Do Thái.

Nhiều nhà ngôn ngữ học cho rằng từ này ban đầu xuất phát từ tiếng Ba Tư cổ Pairidaeza, có nghĩa là “khu vườn được bao quanh bởi hàng rào hoặc tường thành”. Từ đó được tiếp nhận vào tiếng Do Thái dưới dạng Pardes và sau này đi vào tiếng Hy Lạp là Paradeisos, rồi trở thành từ “Paradise” trong tiếng Anh và nhiều ngôn ngữ khác.

Khi Chúa Giê-xu phán với người trộm trên thập tự giá:

“Hôm nay ngươi sẽ ở với Ta trong Ba-ra-đi.” (Lu-ca 23:43)

Từ được dùng trong nguyên văn Hy Lạp chính là Paradeisos.

Đối với người Do Thái thế kỷ thứ nhất, từ này không đơn giản chỉ nói về một địa điểm trên trời, mà còn gợi lên hình ảnh của một khu vườn thuộc thiên giới, nơi có sự hiện diện của Đức Chúa Trời, sự bình an, sự sống và niềm vui trọn vẹn.

Pardes – Một phương pháp giải thích Kinh Thánh

Ngoài nghĩa là khu vườn hay thiên đường, từ Pardes còn mang một ý nghĩa rất đặc biệt trong truyền thống giải kinh Do Thái.

Các giáo sĩ Do Thái sử dụng từ PaRDeS như một chữ viết tắt để chỉ bốn cấp độ giải thích Kinh Thánh.

P – P'shat (פשט)

P'shat có nghĩa là “đơn giản” hay “nghĩa đen”.

Đây là ý nghĩa trực tiếp và rõ ràng nhất của bản văn.

Khi đọc một câu Kinh Thánh, điều đầu tiên cần tìm hiểu là tác giả muốn nói gì trong bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ của mình.

Ví dụ, khi Kinh Thánh nói Đức Chúa Trời dẫn dân Israel ra khỏi Ai Cập, P'shat hiểu đây là một sự kiện lịch sử thực sự đã xảy ra.

R – Remez (רמז)

Remez có nghĩa là “gợi ý” hay “ám chỉ”.

Ở cấp độ này, bản văn có thể chứa những dấu hiệu hoặc hình bóng hướng đến một chân lý sâu sắc hơn.

Ví dụ, chiên con Lễ Vượt Qua trong Xuất Ê-díp-tô Ký không chỉ là một con vật hiến tế, mà còn là hình bóng báo trước về Chúa Giê-xu Christ là Chiên Con của Đức Chúa Trời.

D – Derash (דרש)

Derash có nghĩa là “tìm kiếm” hoặc “đào sâu”.

Đây là phương pháp nghiên cứu nhằm khám phá các nguyên tắc thuộc linh, bài học đạo đức và ứng dụng thực tiễn từ bản văn.

Các giáo sĩ Do Thái thường sử dụng phương pháp này trong các bài giảng và lời dạy của mình.

S – Sod (סוד)

Sod có nghĩa là “bí mật” hoặc “điều ẩn giấu”.

Đây là tầng ý nghĩa sâu sắc nhất, thường liên quan đến những chân lý thuộc linh hoặc các huyền nhiệm của Đức Chúa Trời được bày tỏ trong Kinh Thánh.

Tuy nhiên, các học giả Do Thái luôn nhấn mạnh rằng Sod không bao giờ được phép phủ nhận hoặc thay đổi ý nghĩa cơ bản của P'shat.

Nói cách khác, mọi cách giải thích sâu xa hơn đều phải được xây dựng trên nền tảng của ý nghĩa nguyên thủy của bản văn.

Kinh Thánh trở thành một Pardes

Các giáo sĩ Do Thái thường ví việc nghiên cứu Kinh Thánh như bước vào một khu vườn Pardes.

Ban đầu, người đọc chỉ nhìn thấy những gì ở trên bề mặt.

Nhưng khi tiếp tục khám phá, họ sẽ tìm thấy những tầng ý nghĩa sâu sắc hơn, giống như một người bước sâu vào khu vườn và khám phá thêm nhiều cây trái quý giá.

Mỗi câu Kinh Thánh giống như một cây ăn trái.

Mỗi chương giống như một khu vườn.

Và toàn bộ Kinh Thánh giống như một Pardes rộng lớn đầy sự sống, sự khôn ngoan và những kho tàng thuộc linh.

Ý nghĩa thuộc linh cho người tin Chúa hôm nay

Pardes nhắc nhở chúng ta rằng Đức Chúa Trời không chỉ muốn cứu con người khỏi tội lỗi, mà còn muốn đưa họ vào một nơi của sự sống, sự nghỉ ngơi và mối tương giao với Ngài.

Trong Kinh Thánh, hành trình cứu chuộc bắt đầu tại một khu vườn – Vườn Ê-đen.

Và Kinh Thánh cũng kết thúc bằng hình ảnh một khu vườn thiên thượng, nơi có cây sự sống và dòng sông sự sống chảy ra từ ngai Đức Chúa Trời (Khải Huyền 22).

Điều đó cho thấy mục đích cuối cùng của Đức Chúa Trời là phục hồi con người trở lại với “Pardes” đời đời của Ngài.

Khi nghiên cứu Lời Chúa, chúng ta cũng đang bước vào một Pardes thuộc linh.

Mỗi lần đọc Kinh Thánh, chúng ta không chỉ thu nhận kiến thức, nhưng còn được nghỉ ngơi trong sự hiện diện của Đức Chúa Trời, được nuôi dưỡng bởi lẽ thật và được phục hồi cho hành trình đức tin của mình.

Kết luận

Đối với tư duy Do Thái, Pardes không đơn thuần là một “thiên đường” trừu tượng trên trời. Đó là một khu vườn của sự sống, một nơi của sự bình an, nghỉ ngơi, phục hồi và phước hạnh.

Đồng thời, Pardes cũng trở thành biểu tượng cho việc khám phá Lời Đức Chúa Trời qua nhiều tầng ý nghĩa khác nhau. Càng đào sâu Kinh Thánh, chúng ta càng khám phá những kho tàng quý báu mà Đức Chúa Trời đã đặt trong đó.

Có lẽ vì vậy mà đối với người Do Thái, việc học Kinh Thánh không chỉ là nghiên cứu một cuốn sách, mà là bước vào một khu vườn thiêng liêng đầy hoa trái thuộc linh.

Và mỗi người tin Chúa đều được mời gọi bước vào Pardes ấy để gặp gỡ Đấng đã tạo nên khu vườn, là chính Đức Chúa Trời hằng sống.

Mục vụ Do Thái

#mucvudothai

#hoithanhloisusongvietnam

#nghiencuukinhthanh