BỐN YẾU TỐ CỦA SỰ SÁNG TẠO TRONG TIẾNG HÊ-BƠ-RƠ
Ngay từ những dòng đầu tiên của Kinh Thánh, Đức Chúa Trời đã bày tỏ rằng vũ trụ không xuất hiện bởi ngẫu nhiên, cũng không phải do sự vận hành của những quyền lực tự nhiên, nhưng được tạo dựng bởi chính lời phán đầy quyền năng của Ngài.
"Ban đầu Đức Chúa Trời dựng nên trời và đất." (Sáng Thế Ký 1:1)
Đối với người Do Thái, tiếng Hê-bơ-rơ không chỉ là một ngôn ngữ mà còn là ngôn ngữ của sự mặc khải. Mỗi từ đều chứa đựng nhiều lớp ý nghĩa, từ ngữ pháp, văn học cho đến thần học. Vì vậy, việc nghiên cứu nguyên ngữ Hê-bơ-rơ không nhằm tìm kiếm những điều huyền bí, mà giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn điều Đức Chúa Trời muốn bày tỏ qua Kinh Thánh.
Trong truyền thống Do Thái, bốn yếu tố xuất hiện xuyên suốt trong câu chuyện sáng tạo là đất (eretz), gió/hơi thở – Thánh Linh (ruach), lửa (esh) và nước (mayim). Đây không phải là bốn "nguyên tố" theo nghĩa khoa học hiện đại hay các vị thần của thiên nhiên như trong các nền văn minh cổ đại, mà là những hình ảnh giúp con người nhận biết công việc và thuộc tính của Đức Chúa Trời trong công cuộc sáng tạo.
1. אֶרֶץ (Eretz) – Đất
Từ אֶרֶץ (eretz) có nghĩa là "đất", "xứ", "mặt đất" hoặc "trái đất". Đây là một trong những từ xuất hiện nhiều nhất trong Cựu Ước.
Ngay câu đầu tiên của Kinh Thánh đã công bố:
"Ban đầu Đức Chúa Trời dựng nên trời và đất." (Sáng Thế Ký 1:1)
"Eretz" vừa chỉ toàn bộ thế giới vật chất, vừa chỉ từng vùng đất cụ thể như "Đất Hứa", "đất Ca-na-an", hay "đất Y-sơ-ra-ên".
Đức Chúa Trời cũng dùng bụi đất để tạo dựng con người:
"Giê-hô-va Đức Chúa Trời lấy bụi đất nắn nên loài người." (Sáng Thế Ký 2:7)
Điều này nhắc nhở con người về nguồn gốc khiêm nhường của mình.
"Ngươi là bụi đất, sẽ trở về bụi đất." (Sáng Thế Ký 3:19)
Tuy nhiên, giá trị của con người không nằm ở bụi đất, mà ở hơi thở sự sống của Đức Chúa Trời được hà sinh vào.
Các giáo sĩ Do Thái (Midrash Rabbah 14) dạy rằng Đức Chúa Trời lấy bụi đất từ bốn phương của thế giới để tạo nên A-đam. Ý nghĩa của cách giải thích này không nhằm mô tả một chi tiết địa lý, mà nhấn mạnh rằng mọi dân tộc đều có cùng một nguồn gốc trước mặt Đức Chúa Trời. Vì vậy, không một dân tộc nào có quyền tự cho mình cao trọng hơn dân tộc khác.
Một số truyền thống Do Thái còn cho rằng bụi đất được lấy từ nơi sau này Đền Thờ được xây dựng trên núi Mô-ri-a, nhằm nhấn mạnh mối liên hệ giữa sự sáng tạo con người với chương trình cứu chuộc và sự thờ phượng Đức Chúa Trời.
2. רוּחַ (Ruach) – Gió, Hơi Thở và Thánh Linh
Ít có từ nào trong tiếng Hê-bơ-rơ mang chiều sâu thần học như רוּחַ (ruach).
Một từ duy nhất nhưng có ba nghĩa:
Gió
Hơi thở
Thần (Thánh Linh)
Ngay trong Sáng Thế Ký 1:2:
"Thần của Đức Chúa Trời vận hành trên mặt nước."
Nguyên văn là:
Ruach Elohim merachefet al-penei hamayim
Động từ merachefet (מְרַחֶפֶת) có nghĩa là "bay lượn", "ấp ủ", giống hình ảnh chim mẹ phủ cánh trên tổ (Phục Truyền Luật Lệ Ký 32:11). Điều này diễn tả Thánh Linh chuẩn bị đem sự sống đến giữa cảnh hỗn mang.
Đến Sáng Thế Ký 2:7:
"Ngài hà sinh vào lỗ mũi người hơi thở của sự sống."
Thân thể bằng đất chỉ trở thành một sinh linh sống khi Ruach của Đức Chúa Trời được ban cho.
Theo các Rabbi, Ruach không chỉ là sinh khí vật lý mà còn là biểu hiện quyền năng sống động của Đức Chúa Trời đang hoạt động trong thế giới.
Truyền thống Do Thái thường phân biệt ba mức độ của đời sống thuộc linh:
Nefesh – sự sống sinh học.
Ruach – đời sống đạo đức, tâm linh và ý chí.
Neshamah – hơi thở thiêng liêng đến từ Đức Chúa Trời.
Sự phân biệt này xuất hiện trong nhiều tác phẩm Do Thái hậu Kinh Thánh như Zohar và các trước tác của các Rabbi thời Trung Cổ. Tuy nhiên, đây là cách diễn giải thần học của Do Thái giáo, không phải là sự phân chia được Kinh Thánh trình bày một cách hệ thống. Vì vậy, khi nghiên cứu, cần phân biệt giữa truyền thống Do Thái và chính văn Kinh Thánh.
Đối với Cơ Đốc nhân, Đức Thánh Linh chính là Đấng ban sự sống mới (Giăng 3:5–8), biến đổi con người và cư ngụ trong Hội Thánh.
3. אֵשׁ (Esh) – Lửa
אֵשׁ (esh) có nghĩa là "lửa".
Trong Kinh Thánh, lửa luôn gắn liền với sự hiện diện của Đức Chúa Trời.
Đức Chúa Trời hiện ra với Môi-se:
"Thiên sứ của Đức Giê-hô-va hiện ra với người trong ngọn lửa giữa bụi gai." (Xuất Ê-díp-tô Ký 3:2)
Tại núi Si-na-i:
"Đức Giê-hô-va giáng xuống trên núi trong lửa." (Xuất Ê-díp-tô Ký 19:18)
Khi Đền Tạm và Đền Thờ được cung hiến:
Lê-vi Ký 9:24
II Sử Ký 7:1
lửa từ trời giáng xuống xác nhận Đức Chúa Trời chấp nhận của lễ.
Trong nhiều bản Midrash, lửa tượng trưng cho Shekinah (שכינה) – sự hiện diện vinh hiển của Đức Chúa Trời giữa dân Ngài. Dù từ "Shekinah" không xuất hiện trong Kinh Thánh Hê-bơ-rơ, nhưng được các Rabbi dùng để diễn tả sự hiện diện hữu hình của Đức Chúa Trời trong Đền Tạm, Đền Thờ và giữa cộng đồng dân giao ước.
Các Rabbi cũng ví Lời Đức Chúa Trời như lửa:
"Lời Ta há chẳng như lửa sao?" (Giê-rê-mi 23:29)
Lửa vừa sưởi ấm vừa thanh luyện; cũng vậy, Lời Chúa vừa an ủi vừa sửa trị, đốt cháy điều ô uế và tinh luyện lòng người.
Trong Tân Ước, hình ảnh này được tiếp nối khi Đức Thánh Linh ngự xuống trên các môn đồ dưới hình dạng "những lưỡi như lưỡi bằng lửa" (Công Vụ 2:3), cho thấy quyền năng và sự hiện diện của Đức Chúa Trời giữa Hội Thánh.
4. מַיִם (Mayim) – Nước
Từ מַיִם (mayim) có nghĩa là "nước".
Điều đặc biệt là từ này luôn xuất hiện dưới dạng số nhiều trong tiếng Hê-bơ-rơ. Các học giả gọi đây là pluralia tantum – danh từ chỉ tồn tại ở hình thức số nhiều.
Ngay từ Sáng Thế Ký 1:2:
"Thần của Đức Chúa Trời vận hành trên mặt nước."
Trong tư tưởng Do Thái, nước vừa tượng trưng cho hỗn mang, vừa là nguồn của sự sống. Đức Chúa Trời không phải chiến đấu với nước như trong các thần thoại Cận Đông cổ đại, nhưng hoàn toàn tể trị trên nước và dùng quyền năng của Ngài để đem trật tự từ sự hỗn mang.
Các Rabbi thường ví nước với Torah (Luật pháp của Đức Chúa Trời).
Talmud (Bava Kamma 17a) giải thích rằng cũng như nước đem lại sự sống cho đất, Torah đem lại sự sống cho linh hồn.
Tiên tri Ê-sai cũng viết:
“Hỡi những kẻ nào khát, hãy đến suối nước!” (Ê-sai 55:1)
Đến Tân Ước, Chúa Giê-xu sử dụng chính hình ảnh quen thuộc này khi phán:
"Ai uống nước Ta cho sẽ chẳng hề khát nữa." (Giăng 4:14) và "Nếu ai khát, hãy đến cùng Ta mà uống." (Giăng 7:37–39)
Tác giả Giăng giải thích rõ rằng "nước hằng sống" ở đây ám chỉ Đức Thánh Linh sẽ được ban cho những người tin Ngài.
Trong truyền thống huyền nhiệm Do Thái (Kabbalah), bốn yếu tố đất, nước, gió và lửa còn được dùng để minh họa những khía cạnh của thế giới thuộc linh, tính cách con người và các mức độ của công cuộc sáng tạo. Chẳng hạn, lửa thường được liên hệ với sự nhiệt thành, nước với lòng thương xót, gió với sự sống và giao tiếp, còn đất với sự ổn định và tính bền vững.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây là những diễn giải mang tính biểu tượng của Kabbalah, được hình thành nhiều thế kỷ sau khi Kinh Thánh hoàn tất. Chúng không có cùng thẩm quyền với chính văn Kinh Thánh và không nên được xem là nền tảng để xây dựng giáo lý. Đối với Cơ Đốc nhân, Kinh Thánh luôn là thẩm quyền tối hậu trong mọi vấn đề về đức tin và đời sống (II Ti-mô-thê 3:16–17).
Ý nghĩa thuộc linh dành cho người tin Chúa ngày nay
Bốn yếu tố của sự sáng tạo đều hướng sự chú ý của chúng ta đến chính Đấng Tạo Hóa:
Đất (Eretz) nhắc chúng ta về nguồn gốc khiêm nhường và sự thành tín của Đức Chúa Trời trong các lời hứa giao ước.
Ruach bày tỏ Đức Thánh Linh là Đấng ban sự sống, đổi mới và gìn giữ mọi tạo vật.
Lửa (Esh) tượng trưng cho sự hiện diện thánh khiết của Đức Chúa Trời, Đấng thanh tẩy và biến đổi đời sống con dân Ngài.
Nước (Mayim) nói đến sự sống, sự thanh sạch, Lời Đức Chúa Trời và Đức Thánh Linh, Đấng làm thỏa mãn cơn khát thuộc linh của con người.
Điều đáng kinh ngạc là ngay từ những chương đầu tiên của Kinh Thánh, Đức Chúa Trời đã sử dụng những hình ảnh quen thuộc nhất của thiên nhiên để bày tỏ những chân lý đời đời. Đất, gió, lửa và nước không phải là những thực thể để con người tôn thờ, nhưng là những phương tiện giúp chúng ta nhận biết Đấng đã dựng nên muôn vật. Mỗi yếu tố đều phản chiếu một khía cạnh trong bản tính và công việc của Đức Chúa Trời, đồng thời hướng lòng chúng ta đến sự tôn thờ Đấng Tạo Hóa, là nguồn của mọi sự sống và là Đấng đang thực hiện chương trình cứu chuộc cho toàn thể nhân loại.
Mục vụ Do Thái
Bình luận